Вход в систему

Ehinokok. Alveokok.

                                          Ehinokok. Alveokok.

Bu qurd və onun törətdiyi dəhşətli xəstəliklər haqqında çoxunuz eşidibsiniz. Əvvəlcədən bildirirəm ki, exinokok qurdları bir çox ət yeyən heyvanların bağırsağında yaşayırlar - it, pişik, donuz, canavar, tülkü və s. İnsanları xəstələndirən qurd yox, onun sürfələridir.                Ölçüsü 0,03 mm olan qurd yumurtaları heyvanların nəcisi ilə torpağa, dərilərinə düşür. Yoluxma yumurtaları udanda olur: çirkli əllərdən, yaxşı yuyulmamış meyvə-tərəvəzdən, tozdan və s. Udulmuş yumurtalardan bağırsaqda sürfələr çıxır. Onlar bağırsağın divarını və oradakı venoz  qan damarlarını dəlib, qanla əvvəlcə qara ciyərə gəlirlər. Onların təxminən 70% qara ciyərdə qalır. Qalanı qanla ürəyə, sonra ağ ciyərlərə çatırlar, 20% burada qalır. Qalan  10% arterial qanla ürəyin sol mədəciyinə, oradan bütün orqanlara yayılırlar. Elə orqan yoxdur ki, orada exinokok inkişaf edə bilməsin.

 

 

 

 

 

 

 

 

 Sürfələr orqanlarda 2 formada inkişaf edirlər:

  1. Ehinokok adlanan bir kameralı kist

Təxminən yoluxmadan 5 ay sonra orqanlarda diametri 5-20mm olan, içi mayeli bir kameralı kist əmələ gəlir. O illərlə böyüyür, ətrafdakı orqanları əzir. Belə kistlərin  diametrləri 20sm dən artıq ola bilər, içində 10 litrə qədər zəhərli maye yuğıla bilər.  Qara ciyərdə olan kistlərin təxminən 50%-nin xarici qatı get-gedə sərtləşir. Belə kistləri rentgen, KT, MRT. US ilə dəqiq diaqnoz etmək olur.                                                                                                            Kistin iç qatında  yeni sürfələr yaranırlar. Onlar yetişdikcə, iç qatdan qopub, mayedə üzürlər.

  2. Alveokok adlanan çoxkameralı kistlər.

Alveokok şiş formasında olur. Moruq meyvəsi kimi, diametrləri 0,2-0,5 mm olan, cəmləşmiş xırda kistlərdən ibarətdir. Kistlərin dahilində jele olur. Alveokokun xarıcindəki kistlərdən yeni kistlər əmələ gəlirlər. Beləliklə alveokok böyüyür.

Bir kameralı kistdən fərqli olaraq, alveokok böyüdükcə, məskunlaşdığı və ətrafındakı orqanları nəyinki əzir, hətda onların daxilinə çekir. Alveokokun hissələri qopub, qanla yayılıb, uzaq orqanlarda  inkişaf edə bilirlər. Ona görə, alveokok yayılmış xərçəncə çox oxşayır. Onları fərqləndirmək isə, çox çətindi! Kistlər xırda olduğuna görə, alveokoku uzun müddət rentgen, KT. MRT, PET, US ilə görmək olmur!

Exinikokkoz xəstəliyinin inkişafı, şərti olaraq 4 mərhələyə ayrılır.

Birinci mərhələdə xəstələri heçnə nərahat etmir.

İkincidə - ümumi zəyiflik, öyümə, allergiya ola bilər.

 Üçüncü mərhələdə  kistlər zədələyən orqanların əlamətləri olur. Əksər hallarda xəstəliyin bu mərhələsi xərçənc xəstəliyinə oxşayır.

Dördüncü mərhələdə exinokokkoz müalicəsi mümkün olmayan xərçəncdən  fərqlənmir!

Mərhələlərin davamı kistlərin hansı orqanlarda inkişaf etməsindən asılıdır. Beyində, hüsusi ilə bel iliyində inkişaf edən kistlər, artıq xırda olanda bu orqanları əzir, parez, iflic və başqa ağır xəstəliklər törədirlər.                                                                                                     Qara ciyərdə birinci mərhələ davamlı olur. Xəstəlik illərlə adamı nərahat etməyədə bilər. Amma zədə nəticəsində, gözlənilmədən kist cırıla bilər, zəhərli maye, sürfələr başqa orqanlara yayılırlar. Nəticədə ağır xəstəliklər yaranır - anafilaktik şok, peritonit, abses, hidropnevmotoraks, hidroperikardit.

 Ehinokokozu diaqnoz etmək asan deyil. Rentgen, KT, YMR hər zaman həkimlərə kömək edə bilmir. Ona görə ki təxminən 50% bir kameralı qara ciyər kistlərinin ətrafında spesifik dairəvi sərtləşmə aşkar olunur. Ağ ciyərdə və başqa orqanlarda kistlərin ətrafında  belə sərtləşmə olmur.                                                                                                                       0,2-0,5 mm alveokok kistlərini USM, rentgenlə, hətda KT və YMR ilə nadir hallarda diaqnoz etmək olur! .

Qan analizləri də etibarlı deyil. Bu analizin mənfi nəticəsi, o deməkdir ki,

a/ yoluxma yoxdu ya                                                                                                      b/yoluxma var, lakin anticisimlərin miqdarı analiz üçün yetərli deyil.

 Analizin müsbət nəticəsi, o deməkdirki:

a/ yoluxma var ya                                                                                                                     b/ yoluxma olub, qanda ancaq anticisimlə qalıb.

Belə analiz həkimləri və xəstələri çaşdıra bilər! Ehinokoka, alveokokka qarşı effektli dərman yoxdu!  

 Statistik məlumatlara görə, ehinokok, alveokok xəstələrinin 90%-na xərçənc diaqnozu qoyulur.

 Cərrahlar, onkoloqlar şişlərin diaqnozunda ən çox histoloji analizə inanırlar, punksiya, bronxoskopik, laparoskopik, qastroskopik biopsiya edirlər.

 Exinokok kisələrini isə zədələmək olmaz!!! – Sürfələr bütün bədənə yayılırlar, yeni şişlər yaradırlar!                                                                                                  Onkoloqiyada qəbul olan nəzəriyyə görə, xərçənc hüceyrələri xəstələrin orqnlarının hüceyrələrindən əmələ gəlirlər, amma onlara oxşamırlar. Əksər histoloqlar mikroskopa baxanda insan orqanlarını tanıyırlar, amma ehinokok kistinin hüceyrələrini tanımırlar. Onları heç axtarmırlar! Əlbəttə, ehinokok kistinin hüceyrələri insan hüceyrələrinə oxşamır. Ona görə də, ehinokok kistinin hüceyrələrini, xərçənc hüceyrələri adlandırırlar!  Buna ədəbiyyatda çoxlu misallarl var.

22 yaşlı oğlan. 14 yaşı olanda əməliyyat olunub. Diaqnoz: baş beynin sağ payının önündə diametri 3sm olan kist.  Əməliyyat zamanı kistı yarıb, içini yuyublar. Xəstəyə xərçənc diaqnozu qoyulub, şualanma və kimyaerapiya kursları tətbiq olunub. Buna baxmayaraq, bir neçə aydan sonra  yenidən əvvəki yerdə kist əmələ gəlib..                                                      2 ildən sonra  bir daha əməliyyat  edilib – kistın bir hissəsini kəsiblər. Yenə şualanma, kimya terapiya  kursları tətbiq olunub. Bu dəfə də bir neçə aydan sonra kist və xəstənin başı böyüdülər.  Daha bir əməliyyat, şualanma, kimya terapiya təklif edilib.                         “İmedislə” xəstədə bir kameralı exinikok aşkar edildi. Maraqlıdır kı, hələ ilk rentgen şəklində beynin sağ payının önündə dairəvi, kənarları aydın görünən, diametri 3 sm olan törəmə aydın görünür. Belə rentgen şəkil, böyük ehtimalla, bir kameralı exinokokda olur. Xəstə yaşadığı yerdə də əhali heyvandarlıqla məşqul olur.   Bütün bunlara baxmayaraq, exinokok cərrahların heç yadına da düşməyib!                                                                                 Bizim təcrübəmizdən maraqlı misallar:

 Xəstə A.A. 26 yaş. Diaqnoz: Çanaq şişləri. Sonsuzluq.                                                  Xəstə 1 ildən çoxdu ərə gedib, lakin hamilə qalmayıb.  US ilə onun analığınınyanında ölçüləri 43 mm və 50 mm olan 2 şiş aşkar edilib. Xəkim biopsiya təklif edib.               "İmedislə" biz çanaqda ehinokok kistləri aşkar etdik. Müalicəvi tezliklər seçdik. Parazitləri rezonans tezliklərlə məhv etdik. 2 ildən sonra bizə xəbər verdilər ki, o hamilədi. US ilə çanaqdakı şişlərin yerind. kalsium duzları yıöınağı aşkar edilir! Təsəvvür edin.biopsiya eləsəydilər nə olardı?

 Xəstə K.E. 32 yaş. Diaqnoz: sağ toxum bağının xərçənci. Çanaqda və qara ciyərdə metastaz.                                                                                                                                   1 il bundan qabaq xəstəyə sağ toxum bağının kistası diaqnozu ilə cərrahi əməliyyat edilib.      7 aydan sonra US ilə xəstənin çanağında və qara ciyərində metastaz aşkar edilib. Kimyaterapiyadan xəstə imtina edib.                                                                                "İmedislə" biz xəstənin qara ciyərində və çanağında ehinokokkoz aşkar etdik. Müalicəvi tezliklər seçdik. Parazitləri rezonans tezliklərlə məhv etdik. 3 il çekib. Pasiyenti heç nə nərahat etmir. "Metastazlar" olan yerlərdə duz yığınağı qalıb!

Xəstə K.M. 32 yaş. Diaqnoz: sol süd vəzinin xərçənci.                                                            O 1,5 il əvvəl süd vəzilərini plastik əməliyyat etmək üçün cərraha müraciyyət etmişdi. US ilə onun sol süd vəzində şiş aşkar olundu. Xəstəni onkoloqa göndərdilər. O biopsiya elədi, analizin cavabını gözləmədən əməliyyat etmək məsləhət elədi. Dedi ki, lap dəqiq diaqnoz əməliyyatdan sonra olur. Xəstəni əməliyyat elədilər: sol süd vəzindən şiş və onun ətrafındakı iltihablaşmanı kəsib, analizə göndərdilər. Histoloji analizin cavabı: sol süd vəzinin adenokarsinoması (xərçənc). Xəstənin dediyinə görə, onda çox qorxulu gen aşkar etdilər -BRSA 1, anjelina Jolidə ki kimi). Onkoloqlar dedi ki, bu gen 87% yumurtalıqlara və başqa orqanlara metastaz yayılmasının səbəbidir. İkinci dəfə əməliyyat elədilər: döş vəzilərin ikisinidə kəsdilər (mastektomiya). Histoloji analizlə saö süd vəzində xərçənc hüceyrələri tapılmadı. 6 kurs kimyaterapiya elədilər, lakin 7 aydan sonra MRT ilə xəstənin sağ ağ ciyərində metastazlar və sağ plevra boşluğunda maye aşkar etdilər. Kimyaterapiyanı davam etdilər ( 22 kurs ), lakin bu dəfə MRT ilə metastazlar hər iki ağ ciyərlərdə və baş beyinində aşkar edildi. Şua müalicəsindən sonra baş beyindəki metastazlar balacalandı. Xəstənin baş ağrıları azaldı. O bu müalicəyə çox inandı.                                                                       "İmedislə" biz ehinokokkoz aşkar etdik. Təəssüf ki, xəstə bizim müalicəyə gəlmədi. Xatırladım ki, ehinokokkistini biopsiya etmək qadağandı. Xəstənin sol süd vəzində iltihablaşma və qurd sürfələrin yayılmasına səbəb biopsiya oldu! 

 Cərrahlar mürəkkəb əməliyyatlar edə bilirlər, bacarıqlarına şübhə yoxdur!  Belə səhvlərin səbəbi isə şiş törəmələrin dəqiq diaqnozu olmamasıdır! Ona görə “İmedisə” ehtiyac böyükdür! Bu üsulla sürfələr məhv ediləndən sonra əməliyyat lazım olarsa, onun riski azalar Təcrübə göstərir ki, sürfələr məhv ediləndən sonra, zərərsizləşdirilmiş kistlər 2-3 ilə quruyurlar.